In het regeerakkoord kondigt de coalitie aan dat zij grote stappen wil zetten om de positie van zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) te verbeteren. De afgelopen jaren was er veel discussie over schijnzelfstandigheid, onduidelijke regels en verschillen in bescherming tussen werknemers en zelfstandigen. Volgens de coalitie is het daarom tijd voor meer duidelijkheid, meer rechtszekerheid en een beter werkend stelsel. Met de invoering van het rechtsvermoeden van werknemerschap en de zogenoemde Zelfstandigenwet moeten zowel zelfstandigen als opdrachtgevers meer zekerheid krijgen. In dit artikel leest u meer over de plannen van de coalitie voor zelfstandigen.
Coalitieakkoord ‘aan de slag’
De conceptwet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar) wordt opgesplitst. Het rechtsvermoeden van werknemerschap wordt ingevoerd zoals eerder al was aangekondigd. De rest van de Vbar vervalt en maakt plaats voor een nieuwe Zelfstandigenwet. Deze wet moet zelfstandigen en opdrachtgevers meer duidelijkheid geven over de mogelijkheden van zelfstandig werken. De invoering gebeurt stapsgewijs.
In de eerste fase worden het rechtsvermoeden uit de Vbar, de sectorale rechtsvermoedens en de toetsingscommissie uit de Zelfstandigenwet ingevoerd. Daarna wil het nieuwe kabinet zo snel mogelijk de overige elementen van de Zelfstandigenwet laten vaststellen. Na inwerkingtreding blijft het huidige stelsel nog zes maanden gelden voor bestaande overeenkomsten. Dit geeft opdrachtgevers en zzp’ers de tijd om hun afspraken zo nodig aan te passen.
Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar)
De conceptwet Vbar bestaat uit twee onderdelen.
Het eerste onderdeel is een toetsingskader dat de beoordeling van arbeidsrelaties moet verduidelijken. In het coalitieakkoord staat dat dit toetsingskader niet wordt ingevoerd. De Zelfstandigenwet komt hiervoor in de plaats.
Het tweede onderdeel blijft wel bestaan en houdt een rechtsvermoeden van werknemerschap in voor zelfstandigen met een laag uurtarief. Verdient een zzp’er minder dan 36 euro per uur, dan kan hij of zij zich beroepen op het bestaan van een arbeidsovereenkomst. Het is dan aan de opdrachtgever om aan te tonen dat er géén sprake is van een arbeidsovereenkomst.
Zelfstandigenwet
De Zelfstandigenwet moet meer duidelijkheid geven over de vraag wanneer iemand als zelfstandige werkt. Hiervoor is een toetsingskader ontwikkeld dat bestaat uit twee onderdelen: de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets. Een zelfstandige moet aan beide toetsen voldoen om met zekerheid als zelfstandige te kunnen werken. Het is aan de zelfstandige zelf om te onderbouwen dat hij aan de criteria van de zelfstandigentoets voldoet. Deze onderbouwing moet hij delen met de opdrachtgever, die vervolgens moet controleren of de informatie klopt. Dit is een inspanningsverplichting, waardoor er geen risicoaansprakelijkheid ontstaat.
Voor de zelfstandigentoets gelden verschillende vereisten. Zo moet de zelfstandige werken voor eigen rekening en risico. Daarbij gaat het onder meer om financiële risico’s en aansprakelijkheid, en speelt mee of iemand meerdere opdrachten of opdrachtgevers heeft in een bepaalde periode. Ook moet de zelfstandige een deugdelijke administratie voeren. Hierbij wordt gekeken naar wettelijke verplichtingen, zoals de regels uit de Algemene wet inzake rijksbelastingen, maar ook naar praktische zaken zoals een KvK‑inschrijving, een btw‑nummer en een zakelijke rekening. Daarnaast moet de zelfstandige zich in het economisch verkeer gedragen als ondernemer. Dit sluit aan bij het huidige begrip ‘extern ondernemerschap’. Denk aan een eigen logo, website, zakelijk e-mailadres en eigen apparatuur die nodig is voor het werk. Verder moet de zelfstandige passende voorzieningen hebben getroffen tegen arbeidsongeschiktheid en een proportionele bijdrage leveren aan een pensioenvoorziening. De invulling van deze twee voorzieningen is aan de zelfstandige zelf.
De werkrelatietoets kijkt naar de manier waarop het werk wordt uitgevoerd. Er moet voldoende vrijheid zijn in de organisatie van het werk en de werktijden, en er mag geen sprake zijn van hiërarchische controle. Ook moeten beide partijen de bedoeling hebben om samen te werken buiten een arbeidsovereenkomst. Dit voorkomt dat de Zelfstandigenwet de arbeidsovereenkomst aantast.
Bij algemene maatregel van bestuur kunnen situaties worden aangewezen waarin wordt vermoed dat het werk wordt verricht op basis van een arbeidsovereenkomst. Volgens de memorie van toelichting gaat het hierbij om een sectoraal rechtsvermoeden. In bepaalde sectoren wordt een overeenkomst dan automatisch gezien als een arbeidsovereenkomst. Dit geldt voor sectoren waar een verhoogd risico op schijnzelfstandigheid is vastgesteld.
Tot slot
Het doel van de Zelfstandigenwet is om zelfstandigen meer duidelijkheid en meer zekerheid te geven dan in het huidige stelsel het geval is. Of dat daadwerkelijk het resultaat zal zijn van invoering van deze wet, kan slechts worden afgewacht. Op dit moment is nog niet bekend wanneer de Zelfstandigenwet ingevoerd wordt. Tot die tijd geldt het huidige stelsel met de bekende Deliveroo-criteria. De advocaten van Capra volgen de actualiteit op de voet. Voor vragen over dit onderwerp kunt u contact opnemen met ondergetekende dan wel uw vaste contactpersoon.
