Deze maand verscheen het SER-advies ‘Mantelzorg en werk in een zorgzame samenleving’. Alhoewel vooral één van de voorstellen – namelijk acht weken betaald ‘mantelzorgverlof’ – in de pers veel aandacht heeft gekregen, schetst het advies een breed beeld van de groeiende spanning tussen betaald werk en mantelzorgtaken, met diverse aanbevelingen.
Opvallend is de aandacht die uitgaat naar de zorgsector, niet alleen als sector die wat betreft werkzaamheden aansluit op mantelzorg, maar ook als sector waar relatief veel mantelzorgers werken. Anders gezegd, de ervaren spanning doet zich in de zorgsector extra gelden, en dat zal naar verwachting alleen nog maar toenemen. Dat maakt het rapport een ‘must read’ voor de P&O-professionals in de zorg: de dubbele rol van zorgmedewerker én mantelzorger leidt tot verhoogde uitvalrisico’s en versterkt de bestaande personeelskrapte.
Dubbele zorglast in de zorgsector
Nederland telt circa twee miljoen werkende mantelzorgers, van wie een relatief groot aandeel in de zorgsector actief is – vooral onder verpleegkundigen, verzorgenden en thuiszorgmedewerkers. Dat komt ook omdat vrouwen vaker intensieve mantelzorg op zich nemen en relatief vaak in de zorg werkzaam zijn. Een voetnoot in het rapport vertelt dat waar in 2004 16 procent van de werkende mantelzorgers werkzaam was in de zorg- en welzijnssector, dat in 2018 was gegroeid naar 27 procent. 1 op de 3 werkenden in de zorg is ook mantelzorger. Het rapport signaleert dat bij intensievere zorg de kans op overbelasting, verzuim en uitstroom toeneemt, met een vicieuze cirkel als gevolg: uitvallende mantelzorgers belasten collega’s én de formele zorg extra.
Knelpunten specifiek voor zorgwerkgevers
Medewerkers in de zorgsector kampen daarbij met unieke uitdagingen. Hoge werkdruk en onregelmatige diensten maken mantelzorg extra moeilijk. Mantelzorgers offeren vaak vakantiedagen of vrije uren op voordat ze regelingen aanspreken. Inkomensverlies door minder werken, gemiste kansen op promotie: het zijn maar voorbeelden van de gevolgen van de vaak als stressvol ervaren combinatie van werken (al dan niet in de zorg) en mantelzorg. Het SER-advies benadrukt dat mantelzorg geen privékwestie is, maar een strategisch HR-thema dat raakt aan beheersing van verzuim en bevordering van duurzame inzetbaarheid.
Acties voor P&O in de zorg
Het advies zet de combinatie van werken en mantelzorg op de kaart en richt zich in hoge mate op de overheid als bron van oplossingen. Niettemin bevat het ook allerlei aanbevelingen die minimaal als inspiratie kunnen gelden voor P&O-professionals in de zorg. Zorgwerkgevers worden heel concreet genoemd als geadresseerde voor maatregelen om uitstroom van zorgmedewerkers terug te dringen én om (ex-) mantelzorgers in te zetten in de zorg. Het rapport noemt verder aandacht voor mantelzorgvriendelijk beleid en maatwerk op de werkvloer. Mantelzorgers moeten hun mantelzorgtaken tijdig ter sprake kunnen brengen op het werk, om de werkgever de gelegenheid te bieden mee te denken over een oplossing. In de wetenschap dat flexibiliteit niet altijd en niet in iedere vorm mogelijk of wenselijk is, moet het gesprek tussen werkgever en werkende over wederzijdse wensen en behoeften bij de combinatie van mantelzorg en werk doorlopend gevoerd worden. Volgens het rapport loont een gesprek over maatwerkoplossingen: in 80 procent van de gevallen leidt dit tot een bevredigende oplossing.
Tot slot
Het SER-advies herdefinieert iemand die zowel betaalde arbeid verricht als andere taken en rollen vervult als ‘combineerder’, een realiteit die in de zorg al dagelijkse praktijk is. Door mantelzorg te erkennen, te vereenvoudigen en te faciliteren – in tijd, geld en diensten – voorkomt de zorgwerkgever uitval en bindt mensen in een krappe markt. De werkgever heeft hier dus een groot belang bij.
Al met al dus een zeer nuttig rapport voor werkgevers, zeker in de zorg. Iets om in de praktijk ook gevolg aan te geven.
Loopt u tegen vragen aan ten aanzien van de arbeidsrechtelijke en arbeidsvoorwaardelijke kant, dan nodigen wij u van harte uit om contact met ons op te nemen.
