Pesten in het onderwijs in arbeidsrechtelijk perspectief

Pesten in het onderwijs in arbeidsrechtelijk perspectief

Pesten in het onderwijs in arbeidsrechtelijk perspectief 150 150 Capra Advocaten
image_pdf

De medewerkers in het onderwijs hebben in de week van 21 t/m 25 september 2015 in “de week tegen pesten 2015” aandacht kunnen besteden aan het fenomeen pesten. In zo’n themaweek wordt op diverse manieren ingegaan op de problematiek van het pesten, dat van alle tijden is en dat in alle lagen van de maatschappij voorkomt. Pesten wordt door de Landelijke Klachten Commissie Onderwijs gedefinieerd als: “het systematisch en langdurig uitoefenen van psychologisch of fysiek geweld door een of meerdere personen ten opzichte van een persoon, die niet (langer) in staat is zichzelf te verdedigen”. Het vormt in het onderwijs een massief probleem, omdat het pestgedrag plaatsvindt in een omgeving waarin kinderen noodgedwongen in een groep met elkaar om moeten gaan. Daarnaast is het in spelsituaties niet altijd helder of het vertoonde gedrag als spel is op te vatten, inclusief het testen van elkaar, of als het kleineren en denigreren van iemand. Gelet op de soms ingrijpende gevolgen die pesten kan hebben, is het goed dat uitgebreid aandacht aan dit fenomeen wordt besteed, en aan de manieren om pestgedrag te onderkennen en tegen te gaan. Op bijna alle scholen is inmiddels een pestprotocol aanwezig waarin regels zijn opgenomen die moeten zorgen voor een sociaal-veilige omgeving op de school. Wat binnen het onderwijs  minder vaak aandacht krijgt, maar evengoed een groot probleem kan opleveren, is het pesten van leerkrachten/docenten door leerlingen.

Pesten van docenten

Hoewel een docent geacht wordt om te kunnen gaan met ongewenst gedrag van leerlingen, komt het niet zelden voor dat dergelijk gedrag veel invloed heeft op het welbevinden van de medewerker. Het moeten ondergaan van ongewenst, of pestgedrag door een groep leerlingen, een enkele leerling, of zelfs een hele klas, is niet bevorderlijk voor het sociale aanzien en voor de wijze van functioneren van de docent. Voorbeelden van het pesten van docenten zijn het uitschelden en kleineren van de docent, het weigeren gehoor te geven aan een opdracht van de docent (zoals het pakken van een boek, het noteren van het huiswerk, het afzetten van een pet, of het verlaten van de klas). Door dergelijk gedrag wordt uiteindelijk de autoriteit van de docent verder ondermijnd. Het komt zelfs voor dat een leerling fysiek geweld gebruikt tegen een docent en dat een filmpje daarvan via het internet wordt verspreid.

In sommige gevallen zullen dit soort incidenten nog kunnen worden geschaard onder het gebrek aan ervaring of een slechte dag van de docent. Leerlingen benutten (of misbruiken) in die gevallen de ruimte die door de docent wordt geboden. Als dergelijke voorvallen zich gaan herhalen en steeds ergere vormen aannemen, dan kan sprake zijn van disfunctioneren, maar het kan ook gaan om pestgedrag dat zich richt tegen de docent als persoon. Aan de hierboven genoemde definitie van pesten wordt dan in vele opzichten voldaan. Er is dan sprake van ‘systematisch en langdurig’, ‘psychologisch of fysiek geweld’, gericht tegen een persoon die niet (langer) in staat is zichzelf te verdedigen.

Gebrek in functioneren

Gebrek aan gezag en autoriteit in de klas kan komen door een functioneringsprobleem. Door de betreffende docent te begeleiden kan dit worden aangepakt. Zeker wanneer het rumoer in de klas veroorzaakt wordt doordat de docent het klassenmanagement niet op orde heeft en dus niet op adequate wijze in de groepsprocessen ingrijpt, zal begeleiding in veel gevallen uitkomst kunnen bieden. Met feedback op zijn klassenmanagement zal de docent beter in staat zijn op te treden om het ongewenste (pest-)gedrag te laten stoppen. Als het gedrag zich echter richt op persoonskenmerken van de docent, zoals ras, geloofsovertuiging of seksuele geaardheid, of fysieke kenmerken als haarkleur, bril of kleding, dan kan het gaan om echt pesten. Wat kan hier, los van het aanpakken van het functioneringsprobleem, aan worden gedaan?

Pestprotocol

Het pestprotocol is uitsluitend gericht op situaties waarbij primair leerlingen betrokken zijn. Voor de medewerkers van de school geldt dit protocol niet, althans zij zijn niet de doelgroep van het protocol, zeker niet in de relatie docent – leerling. Die relatie veronderstelt dat er machtsongelijkheid bestaat tussen een docent en een leerling waarbij de docent  degene is met de meeste invloed/macht. Tegen die achtergrond ligt het niet in de rede dat docenten een beroep doen op de bescherming en de maatregelen die vootrvloeien uit een dergelijk protocol. En hoewel misschien het protocol naar analogie kan worden toegepast, lijkt dat voor docenten geen aantrekkelijke optie. Je moet dan als docent met je pesters het gesprek aangaan en je zult je kwetsbaar op moeten stellen tegenover leerlingen. Wie beschermt in dergelijke gevallen dan de docent?

Dat pestgedrag van leerlingen een serieus probleem kan zijn, blijkt wel uit de omstandigheid dat nog steeds docenten afhaken met psychische problemen, veroorzaakt door de druk van het moeten werken met groepen leerlingen die het gezag van de docent niet meer aanvaarden (hoewel dat in veel gevallen een functioneringsprobleem zal zijn). Daarnaast moet de druk die ouders tegenwoordig uitoefenen op docenten niet worden onderschat. Ook dat is een element dat het vak van docent fors kan verzwaren. Nu zal het gedrag van ouders niet snel als pestgedrag kunnen worden gekwalificeerd, maar een stapeling van verschillende incidenten met diverse ouders in een reeks van jaren heeft vanzelfsprekend hetzelfde effect als een emmer die langzaam volloopt en de docent doet besluiten zijn baan op te zeggen.

Arbeidsongeschiktheid: psychische klachten

Pestgedrag kan ook leiden tot arbeidsongeschiktheid. Wanneer een docent zich dagelijks in een situatie moet begeven waarin hij zich niet meer prettig  voelt, kan dat psychische klachten veroorzaken en tot een ziekmelding leiden. Juist daar waar sprake is van een verminderde psychische weerbaarheid van een docent, is het extra moeilijk om voor een klas te staan met ongemotiveerde leerlingen.

Re-integratie

Een re-integratietraject, gericht op terugkeer in de functie, zal onder dergelijke omstandigheden niet snel succesvol zijn, als de docent een vrees heeft ontwikkeld om voor de klas te staan. Het probleem is dat veel onderwijsorganisaties te weinig alternatieve mogelijkheden hebben voor functies die geen lesactiviteiten kennen om binnen de organisatie tot een geslaagde re-integratie te kunnen komen. In het primair onderwijs wordt er vaak voor gekozen om  een arbeidsongeschikte leerkracht gedurende de re-integratieperiode taken en werkzaamheden als onderwijsassistent te laten verrichten. Dit levert slechts een tijdelijke oplossing op: het verschil in bezoldiging tussen de functie van leerkracht en de functie van onderwijsassistent is zo groot (drie tot vier schalen), dat een herplaatsing in een functie als onderwijsassistent in veel gevallen niet passend is. Door dat salarisverschil wordt dan in onvoldoende mate de restverdiencapaciteit benut.

Ontslag op staande voet

Pestgedrag door leerlingen kan overigens ook tot andere, zeer vergaande, consequenties leiden. Wie kent niet de kwestie die in juni 2014 speelde, toen een leraar van een VMBO-college op staande voet werd ontslagen door zijn school, nadat hij tijdens een excursie een leerling die tot viermaal toe weigerde gehoor te geven aan een opdracht, bij de arm pakte en naar de voorkant van de bus geleidde? De docent werd op staande voet ontslagen, omdat hij volgens de school buitenproportioneel geweld had gebruikt tegen de leerling bij het naar voren leiden in de bus. Dat de leerling de docent verschillende keren had uitgescholden en geweigerd had redelijke opdrachten op te volgen en bovendien zich verzet had toen hij uiteindelijk naar voren werd geleid was voor de kantonrechter wel relevant. De kantonrechter die mocht oordelen over het verzoek van de docent tot loondoorbetaling vond het gedrag van de leerling van groot belang en hij oordeelde dat geen sprake was van het gebruik van buitensporig geweld door de docent (Rb Midden-Nederland, 2 september 2014, ECLI:NL:RBMNE:2014:3839). Deze kwestie laat al zien hoe ingrijpend de gevolgen kunnen zijn wanneer een docent, tot het uiterste getergd, het laat komen tot fysiek contact met een leerling die hem heeft gepest. De rechter moet zich dan vervolgens uitspreken over de vraag of de grenzen van de professionele houding van de docent zijn overschreden, en of daarmee op een adequate manier is gereageerd. Voor een docent, die naar eer en geweten heeft gehandeld en die zich, voorafgaand aan een uitval of een incident met fysieke aanraking al enorm “getest”, zo niet gepest voelt door de leerling of leerlingen, kan het een zeer frustrerende ervaring zijn. Van een sociaal veilige omgeving voor de docent kan in zo’n situatie zeker niet worden gesproken. Vanzelfsprekend is hier ook de rol van de directie van belang: in hoeverre schaart de directie zich achter de docent, of juist helemaal niet? Een goed inzicht in de feiten en omstandigheden is onontbeerlijk, juist als er vanuit diverse belangen druk op de directie wordt uitgeoefend. De vraag is dan hoe de directie zoiets aanpakt. Een beroep op het pestprotocol komt de docent namelijk niet toe, omdat dit protocol niet voor hem is geschreven.

Ik kom daarmee terug op mijn eerdere opmerking dat een pestprotocol vooral geschreven is ten behoeve van de leerlingen en aan de medewerkers geen ondersteuning biedt. Het is daarom ook van belang dat het onderwerp pesten onderdeel uitmaakt van een breder beleid, dat gericht is op sociaal-veiligheidsbeleid binnen de school. Daaronder wordt dus niet alleen begrepen sociale veiligheid voor de leerlingen, maar ook voor de medewerkers die dagelijks werken met deze leerlingen. Wat mij betreft verdienen deze medewerkers ook bescherming. Aanpassing van pestprotocollen helpt daarbij, maar met name het bieden van een luisterend oor en van voldoende ondersteuning door de werkgever is heel belangrijk.

Het is een taak van eenieder om de signalen van pesten in de schoolorganisatie te onderkennen en daar wat mee te doen. Niet alleen voor leerlingen kunnen de gevolgen verstrekkend zijn, maar ook voor de docenten kan pestgedrag ingrijpende gevolgen hebben.

Ad Kerkhof

Contact over dit onderwerp

Ad Kerkhof

Ad Kerkhof

Advocaat
Vestiging:
's-Hertogenbosch
Sector:
Onderwijs, Overheid
Expertteam:
Arbeidsrecht, Ambtenarenrecht
Telefoon:
073 - 613 13 45
Mobiel:
06 18 50 10 54

Gerelateerd

Masterclass Vaststellingsovereenkomsten 150 150 Capra Advocaten

Masterclass Vaststellingsovereenkomsten

Masterclass over vaststellingsovereenkomsten binnen het publieke domein

lees meer
Over disfunctioneren en (het opzegverbod tijdens) ziekte 150 150 Capra Advocaten

Over disfunctioneren en (het opzegverbod tijdens) ziekte

Artikel

lees meer
Feitenonderzoeken en privacybescherming 150 150 Capra Advocaten

Feitenonderzoeken en privacybescherming

Artikel

lees meer
Selectie Jurisprudentie Onderwijs 2e kwartaal 2019 150 150 Capra Advocaten

Selectie Jurisprudentie Onderwijs 2e kwartaal 2019

Artikel

lees meer
Het belang van urenregistratie 150 150 Capra Advocaten

Het belang van urenregistratie

Artikel

lees meer
Selectie Jurisprudentie Onderwijs 1e kwartaal 2019 150 150 Capra Advocaten

Selectie Jurisprudentie Onderwijs 1e kwartaal 2019

Artikel

lees meer
Selectie Jurisprudentie Onderwijs 4e kwartaal 2018 150 150 Capra Advocaten

Selectie Jurisprudentie Onderwijs 4e kwartaal 2018

Artikel

lees meer
Gewijzigd toetsingskader verwijtbare werkloosheid WW 150 150 Capra Advocaten

Gewijzigd toetsingskader verwijtbare werkloosheid WW

Artikel

lees meer
Bovenwettelijke uitkeringen en de transitievergoeding 150 150 Capra Advocaten

Bovenwettelijke uitkeringen en de transitievergoeding

Artikel

lees meer
Cursus Disfunctioneren in het arbeidsrecht 150 150 Capra Advocaten

Cursus Disfunctioneren in het arbeidsrecht

Goed voorbereid op disfunctionerende medewerkers

lees meer
Cursus Dossieropbouw voor sector Onderwijs 150 150 Capra Advocaten

Cursus Dossieropbouw voor sector Onderwijs

Praktische cursus over de opbouw van een goed personeelsdossier

lees meer
Vier actuele uitspraken voor de sector Onderwijs 150 150 Capra Advocaten

Vier actuele uitspraken voor de sector Onderwijs

Artikel

lees meer
Selectie Jurisprudentie Onderwijs 3e kwartaal 2018 150 150 Capra Advocaten

Selectie Jurisprudentie Onderwijs 3e kwartaal 2018

Artikel

lees meer
De Leerplichtwet en het Sociaal Medisch Advies 150 150 Capra Advocaten

De Leerplichtwet en het Sociaal Medisch Advies

Artikel

lees meer
Selectie Jurisprudentie Onderwijs 2e kwartaal 2018 150 150 Capra Advocaten

Selectie Jurisprudentie Onderwijs 2e kwartaal 2018

Artikel

lees meer
Een veilige schoolomgeving? Twee uitspraken 150 150 Capra Advocaten

Een veilige schoolomgeving? Twee uitspraken

Artikel

lees meer
Kantonrechter zeer kritisch over ongeschiktheidsontslag 150 150 Capra Advocaten

Kantonrechter zeer kritisch over ongeschiktheidsontslag

Artikel

lees meer
Selectie Jurisprudentie Onderwijs 1e kwartaal 2018 150 150 Capra Advocaten

Selectie Jurisprudentie Onderwijs 1e kwartaal 2018

Artikel

lees meer
Van school verwijderd: is dat een straf? 150 150 Capra Advocaten

Van school verwijderd: is dat een straf?

Artikel

lees meer
Selectie Jurisprudentie Onderwijs 4e kwartaal 2017 150 150 Capra Advocaten

Selectie Jurisprudentie Onderwijs 4e kwartaal 2017

Artikel

lees meer
Waarschuwing of toch een berisping? 150 150 Capra Advocaten

Waarschuwing of toch een berisping?

Artikel

lees meer
De verstandhouding tussen school en ouders 150 150 Capra Advocaten

De verstandhouding tussen school en ouders

Artikel

lees meer
Verstoorde verhoudingen, toch geen ontslag 150 150 Capra Advocaten

Verstoorde verhoudingen, toch geen ontslag

Artikel

lees meer
Selectie Jurisprudentie Onderwijs 3e kwartaal 2017 150 150 Capra Advocaten

Selectie Jurisprudentie Onderwijs 3e kwartaal 2017

Artikel

lees meer
In beeld: het ontslagrecht na de normalisering 150 150 Capra Advocaten

In beeld: het ontslagrecht na de normalisering

Artikel

lees meer
Een vakbekwame zorgcoördinator gaat over de schreef 150 150 Capra Advocaten

Een vakbekwame zorgcoördinator gaat over de schreef

Artikel

lees meer
De ongeschikte schooldirecteur onder de Wwz 150 150 Capra Advocaten

De ongeschikte schooldirecteur onder de Wwz

Artikel

lees meer
Wwz-landschap verder ingekleurd 150 150 Capra Advocaten

Wwz-landschap verder ingekleurd

Artikel

lees meer
Pesten in het onderwijs in arbeidsrechtelijk perspectief 150 150 Capra Advocaten

Pesten in het onderwijs in arbeidsrechtelijk perspectief

Artikel

lees meer
Niet elke fout is een integriteitsschending 150 150 Capra Advocaten

Niet elke fout is een integriteitsschending

Artikel

lees meer
Genormaliseerde integriteitsdiscussie 150 150 Capra Advocaten

Genormaliseerde integriteitsdiscussie

Artikel

lees meer
Fraude op school- let op de onverwijlde mededeling! 150 150 Capra Advocaten

Fraude op school- let op de onverwijlde mededeling!

Artikel

lees meer
Het katoenen jubileum van de ambtenarenrechters-formule 150 150 Capra Advocaten

Het katoenen jubileum van de ambtenarenrechters-formule

Artikel

lees meer
De Wet passend onderwijs in de praktijk 150 150 Capra Advocaten

De Wet passend onderwijs in de praktijk

Artikel

lees meer
Surfen onder werktijd 150 150 Capra Advocaten

Surfen onder werktijd

Artikel

lees meer
Passend onderwijs: leuker kunnen we het niet maken … 150 150 Capra Advocaten

Passend onderwijs: leuker kunnen we het niet maken …

Artikel

lees meer
Transitievergoedingen 150 150 Capra Advocaten

Transitievergoedingen

Artikel

lees meer
De wet Werk en Zekerheid: een nieuwe juridische werkelijkheid 150 150 Capra Advocaten

De wet Werk en Zekerheid: een nieuwe juridische werkelijkheid

Artikel

lees meer
Kantonrechter past CRvB-formule toe in onderwijszaak 150 150 Capra Advocaten

Kantonrechter past CRvB-formule toe in onderwijszaak

Artikel

lees meer
Parent power of ouderlijke onmacht? 150 150 Capra Advocaten

Parent power of ouderlijke onmacht?

Artikel

lees meer
Passend onderwijs en arbitrage 150 150 Capra Advocaten

Passend onderwijs en arbitrage

Artikel

lees meer
Leidt loonbeslag tot strafontslag? 150 150 Capra Advocaten

Leidt loonbeslag tot strafontslag?

Artikel

lees meer
Van schoolbank naar beklaagdenbank 150 150 Capra Advocaten

Van schoolbank naar beklaagdenbank

Artikel

lees meer
Flitsontslag 150 150 Capra Advocaten

Flitsontslag

Artikel

lees meer
Minder salaris voor (te) dikke Nederlandse agent? 150 150 Capra Advocaten

Minder salaris voor (te) dikke Nederlandse agent?

Artikel

lees meer
En dan denk je het geregeld te hebben… 150 150 Capra Advocaten

En dan denk je het geregeld te hebben…

Artikel

lees meer
Linksom of rechtsom eruit? 150 150 Capra Advocaten

Linksom of rechtsom eruit?

Artikel

lees meer
De gunstigste ontslaggrond? 150 150 Capra Advocaten

De gunstigste ontslaggrond?

Artikel

lees meer
Appels 150 150 Capra Advocaten

Appels

Artikel

lees meer
Ontzeggen afscheidsreceptie na ontslag is Awb-besluit 150 150 Capra Advocaten

Ontzeggen afscheidsreceptie na ontslag is Awb-besluit

Artikel

lees meer
Instellen medisch onderzoek na ontslag 150 150 Capra Advocaten

Instellen medisch onderzoek na ontslag

Artikel

lees meer
Verplichtingen werkgever in geval van een arbeidsconflict 150 150 Capra Advocaten

Verplichtingen werkgever in geval van een arbeidsconflict

Artikel

lees meer
Geen ontslag mogelijk ondanks ontbreken onderwijsbevoegdheid 150 150 Capra Advocaten

Geen ontslag mogelijk ondanks ontbreken onderwijsbevoegdheid

Artikel

lees meer
Heimelijk cameratoezicht 150 150 Capra Advocaten

Heimelijk cameratoezicht

Artikel

lees meer
Ontslag arbeidsongeschikte ambtenaar na weigering functie 150 150 Capra Advocaten

Ontslag arbeidsongeschikte ambtenaar na weigering functie

Artikel

lees meer
Verbod op verrichten nevenfunctie 150 150 Capra Advocaten

Verbod op verrichten nevenfunctie

Artikel

lees meer

Blijf op de hoogte

Onze nieuwsbrief Capra Concreet verschijnt ongeveer 10 keer per jaar. In de nieuwsbrief houden wij u op de hoogte over ontwikkelingen op het gebied van arbeidsverhoudingen binnen de sectoren overheid, onderwijs en zorg. In de Capra Concreet leest u over interessante jurisprudentie en wetswijzigingen op het gebied van het ambtenarenrecht, arbeidsrecht, bestuurlijke samenwerking en andere actuele thema’s die voor u van belang kunnen zijn.

Vestiging Den Haag
Laan Copes van Cattenburch 56
2585 GC ‘s-Gravenhage
Telefoon 070-364 81 02
Fax 070-361 78 47
s-gravenhage@capra.nl

Vestiging ‘s-Hertogenbosch
Bastion Vught 1
5211 CZ ‘s-Hertogenbosch
Telefoon 073-613 13 45
Fax 073-614 82 16
s-hertogenbosch@capra.nl

Vestiging Zwolle
Terborchstraat 12
8011 GG Zwolle
Telefoon 038-423 54 14
Fax 038-423 47 84
zwolle@capra.nl

Vestiging Maastricht
Spoorweglaan 7
6221 BS Maastricht
Telefoon 043-7 600 600
Fax 043-7 600 609
maastricht@capra.nl